دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
101
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
مواردى ، يكى از امراى مجرب نيز در كنار شاهزاده جوان بهعنوان اتابك برگزيده مىشد تا او را در اعمال قدرت به درستى هدايت و ارشاد كند . به هرحال اين كار سياستى بود كه تيمور بىدرنگ پس از نخستين پيشرفتش در خراسان ، آن را به كار گرفت ؛ گو اينكه در ساير ممالك الزاما دست به چنين سياستى نزد . از اين رو اميرشاه ملك به حكومت دمشق منصوب شد و شاهزاده ابابكر نيز حكومت بغداد را به دست آورد . از سوى ديگر ، جانشينى توقتميش به يكى از نزديكاناش واگذار شد . و قدرت هند نيز به يك نايب السلطنه محلى سپرده شد و پس از نبرد انگوريه نيز يكى از شاهزادگان عثمانى ، حاكم متصرفات عثمانى گرديد . البته آنچه در اين اصل ، محورى بود ، اين عقيده بود كه قدرت نه فقط به حاكم بلكه به اعضاى كل خانواده او و يا به عبارت دقيقتر به كل اعضاى ذكور خانوادهاش تعلق دارد . اين مفهوم تا آنجا كه تداوم سلسله مطرح بود ، بدون خطر نبود ، چون به دنبال مرگ حاكم معمولا و ناگزيرانه امارتهاى كوچكترى سر برمىآورد ؛ مسألهاى كه بىدرنگ در قلمرو تيمور رخ نمود . در مواردى از اين دست لازم بود براى جلوگيرى از انشقاق امپراتورى ، همه آن شاهزادگانى كه شرايط جانشينى را در اختيار داشتند ، خنثى گردند . عثمانيان با كشتن اين شاهزادگان ، مشكل و مسأله خود را مىخواباندند . بعدها ، صفويان اين نوع شاهزادگان را در حرم تحت نظر قرار داده و آنان را از دخالت در امور دولت باز مىداشتند . اين مسأله در مورد تيموريان چندان وقوع نيافت چون متصرفات آنان بيش از اينكه به اين مرحله برسد ، از هم پاشيد . بيترايس فوربز منتس ( Beatrice Forbes Manz ) در يكى از بررسيهاى اخيرش راجع به تشكيلات و اقتدار در امپراتورى تيمور مىنويسد كه اطلاعات موجود در منابع ، در اين زمينه ناقص و ناكافى است . در واقع اين اطلاعات به قدرى معدود و نابسنده است كه باعث شده غفوراف ( Gafurov ) نتيجه بگيرد كه تيمور هيچگونه علاقهاى براى برپايى نظام جديدى از تشكيلات در قلمروهاى تحت نفوذ خود نداشته است « 1 » . غفوراف در گزارش خود اين را مىرساند كه تيمور در عداد اسكانهاى زيادى كه ايجاد كرده ( و در واقع خود اينان در حال تنازع بودند ) هدف تجديد حدود قدرت حكام را پيگيرى مىكرده و تا حد امكان حق دخالت را براى خود محفوظ مىداشته است ، نه اينكه قالبها و شكلهاى متحد و مشخصى از سازمانبندى را ارائه دهد . البته سازمانبندى نظامى تيمور و بعضى از ويژگيهاى آن از اين امر مستثنى بوده است . در عين حال كه تنه عمده نيروهاى جنگنده تحت نظارت قدرت مركزى قرار داشت ، حكام به صورت دستنشاندگان نسبتا
--> ( 1 ) - Istoriya Tadzhikskogo naroda ، سال 2 ، شماره 1 ، ص 337 .